Diferansiyel yağı rafında dururken etiketlerdeki "hipoid", "EP", "GL-5" gibi ifadeler çoğu sürücüye aynı şeyi anlatıyor gibi görünür. Oysa bu kısaltmalar, yağın hangi dişli geometrisinde çalışacağını tarif eder. Aşağıda, karar vermeden önce sorulması gereken soruları sırayla ele alıyoruz.
Hipoid dişli, pinyon (küçük dişli) ekseninin taç dişlinin ekseniyle kesişmediği, aksine kaçık (offset) yerleştirildiği bir konik dişli türüdür. Arka aksı olan araçlarda tahrik milinden gelen dönüş hareketi 90 derece çevrilirken bu geometri kullanılır. Kaçık eksen sayesinde daha büyük temas alanı ve daha sessiz çalışma elde edilir; bunun bedeli ise dişlilerin birbiri üzerinde yuvarlanmak yerine kaymasıdır.
İşte sorunun kaynağı burada: kayma hareketi, temas yüzeyinde yağ filminin ezilip kopmasına yol açar. Basınç noktasal olarak çok yükselir, sıcaklık aniden artar ve iki metal yüzey doğrudan temas etmeye başlar. Sıradan bir motor yağı ya da düşük katkılı bir dişli yağı bu koşulda dakikalar içinde işlevini yitirir.
Hipoid yağları, EP (Extreme Pressure — aşırı basınç) katkı paketi içerir. Genellikle kükürt ve fosfor bileşiklerinden oluşan bu katkılar, sıcaklık yükseldiği anda metal yüzeyle kimyasal olarak reaksiyona girip ince, kurban niteliğinde bir tabaka oluşturur. Metal metale değmez; değen şey bu koruyucu tabakadır ve aşınırken yenisi oluşur.
Kısa cevap: hipoid yağı, yağ filminin kopması kaçınılmaz olduğu yerlerde kimyasal bir yedek koruma sağlar.
Etiketteki API sınıflandırması, katkı paketinin yoğunluğunu anlatır. GL-5, GL-4'ün iki katına yakın EP katkısı içerir. "Daha fazla koruma daha iyidir" mantığı burada çalışmaz, çünkü kükürtlü katkılar sarı metallere (pirinç, bronz) karşı agresiftir. Manuel şanzımanların senkromeç bilezikleri sıklıkla bronzdur; oraya GL-5 koymak bileziği zamanla yiyerek vites geçişlerini bozar.
| Özellik | API GL-4 | API GL-5 | GL-5 + LS |
|---|---|---|---|
| EP katkı yoğunluğu | Orta | Yüksek | Yüksek |
| Tipik kullanım | Manuel şanzıman, hafif yüklü dişli | Hipoid arka diferansiyel, aks | Kısmi kilitli (LSD) diferansiyel |
| Sarı metal uyumu | İyi | Sınırlı | Sınırlı |
| Sürtünme düzenleyici | Yok | Yok | Var |
| Yanlış kullanım riski | Ağır yükte film kopması | Bronz parça aşınması | Açık diferansiyelde gereksiz maliyet |
Var: "GL-4/GL-5" olarak etiketlenen ürünler, sarı metale daha az saldıran katkı kimyasıyla iki spesifikasyonu birlikte karşılamayı hedefler. Bunlar özellikle şanzıman ve diferansiyelin tek gövdede olduğu (transaks) düzenlerde işe yarar. Yine de üreticinin el kitabında geçen spesifikasyon neyse ona uymak, "her ikisini de kapsıyor" iddiasından daha güvenlidir.
Hipoidlu yağ seçimi yapılırken ikinci karar viskozitedir. Yaygın dereceler 75W-85, 75W-90, 80W-90 ve 85W-140'tır.
Viskoziteyi keyfî yükseltmek dişliyi daha iyi korumaz; yağın yağlama boşluklarına ulaşmasını yavaşlatır ve ilk çalışma anındaki aşınmayı artırır.
Evet. Kısmi kilitli (limited slip) bir diferansiyelde sürtünme diskleri kontrollü şekilde kaymak zorundadır. Bunun için friction modifier (sürtünme düzenleyici) içeren, "LS" işaretli yağ gerekir. Aksi hâlde dönüşlerde tıkırtı, zıplama ya da titreme şeklinde belirtiler ortaya çıkar. Bazı yağlar bu katkıyı içerir, bazılarında ayrı bir şişe olarak eklenir. Elektronik veya pnömatik kilitli sistemlerde ise genellikle standart hipoid yağı yeterlidir — kilit mekanizmasının sürtünme diski yoktur.
EP katkıları tükenen bir sarf malzemesidir; yağ "kirlenmeden" de yorulabilir. Karar verirken şu sırayı izleyin: